پروفسور حسن اکبرزاده

حسن اکبرزاده ریاضیدان و پژوهشگر نخبه گیلانی

حسن اکبرزاده، ریاضیدان ایرانی و پژوهشگر هندسه دیفرانسیل بود که نزدیک به چهار دهه در فرانسه به پژوهش و تدریس اشتغال داشت. آنچه او را متمایز می‌کند نه فقط دستاوردهای علمی‌اش، بلکه انتخاب مسیری سخت و غیرمعمول در تحصیل و زندگی است.

تولد و نوجوانی، مسیر تحصیلی و یک تصمیم غیرمعمول

پروفسور اکبرزاده در سوم فروردین 1306، در شهر رشت زاده شد. تحصیلات ابتدایی خود را در همین شهر گذراند و سپس برای ادامه تحصیل راهی تهران شد. وی در دبیرستان البرز تهران (مدرسه‌ای که بسیاری از نخبگان علمی ایران از آن برخاسته‌اند) درس خواند.

پس از اخذ دیپلم ریاضی با درجه ممتاز، وارد دانشگاه تهران شد و در سال 1950 با احراز رتبه نخست رشته ریاضی، مدال درجه یک علمی دریافت کرد. سپس برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت.

نکته جالب اینجاست که با وجود داشتن مدرک کارشناسی از دانشگاه تهران، در دانشگاه سوربن پاریس بار دیگر در مقطع کارشناسی ثبت‌نام کرد. خودش در این باره گفته بود: «با اینکه شاگرد اول لیسانس ریاضی دانشگاه تهران بودم، بار دیگر لیسانس گرفتم زیرا دانشگاه‌های ما دانشجویی بار نمی‌آورد که استقلال علمی داشته باشد».

سپس گواهینامه آنالیز عالی گرفت و در سال 1961 دکترای علوم ریاضی خود را از سوربن دریافت کرد. همچنین پایان‌نامه هشتاد صفحه‌ای او در مجله دانشسرای عالی فرانسه منتشر شد.

سال‌ها پژوهش و زندگی در فرانسه

اکبرزاده از سال 1957 در موسسه «کلژ دو فرانس» به‌عنوان وابسته تحقیقات مشغول به کار شد. بعد از 4 سال تلاش بی‌وقفه، توانست رساله دکتراى دولتى در علوم ریاضى را در دانشگاه سوربن به پایان برساند. لذا پس از اخذ مدارج بالاتر (مامور و استاد تحقیقات)، نزدیک چهل سال به عنوان رئیس تحقیقات در این موسسه فعالیت داشت.

حوزه تخصصی وی هندسه فینسلر (Finslerian Geometry) و هندسه دیفرانسیل بود. او بیش از 50 کتاب، مقاله و پژوهش در اروپا و آمریکا منتشر کرد. از مهمترین آثارش می‌توان به کتاب «Initiation to Global Finslerian Geometry» اشاره کرد.

در سپتامبر 1992، مدال درجه یک علمی از مرکز تحقیقات علمی فرانسه (CNRS) را دریافت کرد. افتخاری که به پژوهشگران برجسته این حوزه اعطا می‌شود. همچنین لقب «نابغه گیلانی» را از سوی رسانه‌های ایرانی دریافت کرد و به‌عنوان یکی از «شاخص‌ترین چهره‌های علمی ایران در سطح بین‌المللی» شناخته می‌شد.

روزی که نابغه گیلانی خاموش شد

پروفسور حسن اکبرزاده در سال 2020 میلادی در شهر پاریس در سن 92 سالگی بر اثر بیماری کرونا در گذشت. (البته تاریخ فوت ایشان در برخی منابع 12 فروردین و برخی دیگر 3 فروردین ذکر شده است).

در همان روزهایی که جهان در قرنطینه به سر می‌برد و مرزها بسته، خبر درگذشت وی در سکوت نسبی منتشر شد؛ نه مراسمی در ایران برگزار شد و نه تابوتی به رشت رسید. تنها تندیسش در سبزه میدان رشت و کتاب‌هایی که در دانشگاه‌های فرانسه تدریس می‌شوند، از وی به یادگار مانده است.

یادش گرامی!