با اینکه فومنی در سرایش شعر فارسی تبحر خاصی داشت و آثاری ماندگاری به جای گذاشت، اما دلیل شهرت او به عنوان شاعر گیلکی این است که او توانست با آفرینش منظومه‌هایی ماندگار ادبیات گیلکی را احیاء کند.
او اعتقاد داشت که شعر بومی باید شنیده شود تا جان بگیرد. ضبط مجموعه نوارهای کاست منظومه گاو و گیله اوخان با صدای گرمش به خانه‌های مردم راه پیدا کند و به صدای ماندگار نسل‌ها تبدیل شد.
شیون فومنی یکی از ترانهسرایان برجسته گیلان بود که آثار ماندگار او مانند: ای گیلکی، اگر تو بودی، تصنیف ناکجاآباد، تصنیف واژه واژه تو را مینویسم، توسط خوانندگان مطرح ایرانی اجرا شده است.
او سالها به عنوان معلم در مناطق روستایی گیلان و مازندران خدمت کرد. زیستن با مردم محروم روستا باعث شد تا اشعار او مضمون اجتماعی داشته باشد و به صدای مردمان عادی تبدیل گردد.
پروفایل شما بهروزرسانی شد.
اشتراک گذاری صفحه
شاعر میراحمد سید فخری نژاد، متخلص به شیون فومنی
شیون فومنی چهره‌ای محبوب و شناخته‌شده در میان شاعران گیلانی است که هم به زبان گیلکی شعر می‌سرود و هم در قالب‌های سنتی شعر فارسی، به ویژه غزل، فعال بود. این توانایی زبانی باعث شد نام او نه‌تنها میان اهل ادب گیلان، بلکه در ادبیات معاصر فارسی نیز جایگاهی ویژه پیدا کند.
تولد، تحصیل و آغاز مسیر کاری
میر احمد سید فخری نژاد، که در شعر با تخلص «شیون فومنی» شناخته می‌شود، در 3 دی 1325 در شهرستان فومن به دنیا آمد.
او تحصیلات خود را تا پایان دبیرستان را در شهر رشت گذراند. سپس همراه خانواده به کرمانشاه رفت، در آن شهر تحصیل خود را ادامه داد و در سال 1345 دیپلم رشته طبیعی را اخذ کرد. در این دوره با چهرههای ادبی کرمانشاه آشنا شد و با بزرگانی چون جعفر درویشیان و عباس درویشی معاشرت داشت.
او در سال 1346 به سپاه دانش رفت و در طارم زنجان مشغول به خدمت شد. در سال بعد به استخدام اداره آموزش و پرورش استان مازندران درآمد و تا سال 1351 در این استان ماند. پس از آن به گیلان بازگشت و کار معلمی را در نقاط مختلف این استان ادامه داد.
اشعار فارسی و شعر گیلکی
شیون فومنی از معدود شاعران ایرانی است که در دو زبان شعر سروده است. او با استفاده از اصطلاحات و ضرب‌المثل‌های فراموش شده گیلانی شعر گیلکی را رونق دوباره بخشید و از این راه به ماندگاری آن کمک نمود.
غزل‌های او در شعر فارسی، از آثار مهم غزل معاصر در جریان نئوکلاسیک هستند. شیوه اندیشه سبک هندی، استفاده از ترکیب‌سازی، تمثیل، پارادوکس و زبان ساده را از ویژگی‌های اشعار او در قالب غزل است. او در سبک‌های شعر نو و سپید نیز اشعار زیادی را سروده است.
ترانه‌سرایی وجه دیگری از فعالیت‌های او بود و چندین ترانه به زبان فارسی و گیلکی سروده است که توسط خوانندگان مطرحی مانند: ناصر مسعودی، محمد نوری، حسین قوامی، ایرج بسطامی و حمیدرضا نوربخش به آواز درآمدند.
آثار فارسی شیون فومنی
بخش عمده مجموعه‌های شیون فومنی در دو سال پایانی عمرش یا پس از درگذشتش با کوشش پسرش، حامد فومنی، منتشر شده‌اند.
دو کتاب شعر او در زمان حیاتش و در بهار 1374 توسط خود او به چاپ رسیدند:
مجموعه آثار فارسی چاپ شده پس از درگذشت او:
آثار گیلکی شیون فومنی
اشعار گیلکی شیون فومنی نمونه‌ای کم‌نظیر از شعرآفرینی به یک زبان بومی ایرانی است. تنها کتاب چاپی او به زبان گیلکی، مجموعه «خیاله گرده گیج» در سال 1387 منتشر شد که دارای ترجمه اشعار به زبان فارسی است.
بخش بزرگی از شعر گیلکی شیون فومنی هرگز به شکل کتاب منتشر نشد و از راه نوار کاست به گوش مردم رسیده است:
شعر معروف شیون فومنی به گیلکی، اَمی ماران
آثار صوتی پس از درگذشت
دو آلبوم صوتی دکلمه او پس از درگذشت شیون و با پیگیری حامد فومنی از متن‌های او تولید و منتشر شدند:
فرزندان شیون فومنی
شیون فومنی در سال 1348 هنگام خدمتش در مازندران با رفعت اقبال شعار ازدواج کرد و چهار فرزند به نام‌های حامد، کاوه، دامون و آنک دارد.
از این بین، حامد فومنی (حامد فخری نژاد) ریاست و مدیریت بنیاد شیون فومنی را به عهده داشته و تلاش‌های زیادی برای چاپ و نشر آثار پدرش انجام داده است.
درگذشت و میراث
شیون فومنی، پس از یک دوره طولانی بیماری کلیوی، در 23 شهریور 1377 در تهران درگذشت. بنا بر وصیتش، پیکر او در بقعه سلیمان داراب شهر رشت، در کنار آرامگاه میرزا کوچک جنگلی و در نزدیکی مزار مادرش به خاک سپرده شد.
او در سال‌های اوج بیماری، موفق به دریافت لیسانس ادبیات فارسی شد و تا آخرین روزهای زندگی به سرودن ادامه داد.
شیون فومنی در عمر نسبتا کوتاه 51 ساله خود، هم به‌عنوان معلم و هم به‌عنوان شاعر اثری ماندگار بر جای گذاشت. نقش او در رونق دوباره شعر گیلکی و رساندن آن به مخاطبانی فراتر از مرزهای گیلان، او را به نامدارترین شاعر گیلانی معاصر تبدیل کرده است.
برگردان فارسی:
اجل وقتی رسیده باشد …
آب رودخانه بالا آمده بی آنکه دریا بداند
و عالم را آب با خود برده بی آنکه دنیا بداند
اجل وقتی رسیده باشد شناگرپیر هم
در آب غرق خواهد شد بی آنکه بچه قورباغه بداند