محمد فارسی

استاد شاعر محمد فارسی

محمد فارسی در سال 1318 در روستای شیجان از توابع شهرستان خمام در گیلان به دنیا آمد. خانواده او به «فارسی» شهرت داشتند؛ اما خودش در گفت و گوهای ادبی بر گیلک بودن خویش تاکید می‌کرد. در میان شاعران گیلان او را با لقب «شواله» می‌شناختند؛ نامی که در تخلص و حتی عنوان خاطراتش «چشمان بی‌شواله» بازتاب یافته است.

معلمی و نوگرایی ادبی

فارسی پیش از آنکه شاعر باشد، معلم بود. سال‌ها در آموزش‌ و پرورش گیلان خدمت کرد و بازنشستگی‌اش هم او را از کلاس درس و تربیت نسل‌های جوان شاعر جدا نکرد. اما نقطه تمایز او در ادبیات گیلکی، همراهی با جریان «هسا شعر» بود؛ سبکی که می‌کوشید شعر گیلکی را از قالب‌های سنتی صرف خارج کند و به فرم‌ها و زبان امروزی نزدیک سازد.

نمونه ای زیبا از سبک هسا شعر از استاد محمد فارسی:

ابرگولی گومانم
گُرخانه بُغضا داشتی
گُرگرُ بزه چی فایده
نم نم نزه بها را

محمد فارسی یکی از پایه‌گذاران این جریان شناخته می‌شود. مجموعه شعر «نسیم نرم آواز» که در سال ۱۳۷۵ منتشر شد، نمونه‌ای از همین پیوند میان سنت و نوگرایی است. برخلاف تصور رایج، او فقط شاعر غزل نبود؛ در شعر سپید، ترانه‌سرایی و حتی نقد ادبی هم فعال بود.

طبیعت در شعر محمد فارسی (از مضمون تا جهان‌بینی)

منتقدان ادبی در نکوداشت‌های پس از درگذشتش بر یک نکته متفاوت تأکید کردند: طبیعت در شعر فارسی فقط یک «مضمون» نبود، بلکه بخشی از جهان‌بینی او بود. صدها واژه مرتبط با جنگل، باران، شالیزار و رودخانه در آثارش تنیده شده و همین ویژگی، شعر او را به سندی فرهنگی از زیست‌بوم گیلان تبدیل کرده است.

وی همچنین درباره زلزله رودبار و نهضت جنگل هم شعرهای اجتماعی مهمی نوشت؛ وجهی که کمتر در معرفی‌های رسمی به آن پرداخته شده است.

شعر عشق به زبان گیلکی از استاد محمد فارسی

مرا دوخوانده عشق

مرا کی چوره باغه بی قباله بوم

بکاشته عشق

هَه اَوَلَ دَفَع می شانه سر عَلَم به پا بداشته عشق

اَ سرخه در بدر خرابه جاجیگا

همش اَ در او در بگردانه مرا

مرا کی تازه را دکفته بوم

هله به قایده می جوانی میوه یا نیچیشته بوم

نه غم مرا شناختی نه خیال

باموم خولشکرَ مرا به توپ دوسته می دیلا به توپ

چی بوم  چی ناشتیمی

نخوام بگم توپ مانستیمی

اگر می دست دَوَسته بی تانستیمی

توفنگه لولانه فشنگ بوبوسته بیم فشنگ

جی جان ساقی کو کمند سنگ

ولی نانم چوطو بوبوسته عشق

مرا فوداشته بی تفنگ

بزه مرا به دار و خال

بکاشته می خرابه زندگانی ره خیال

الَن پیله خیالیم دَوَسته بال

مرا بکاشته عشق

هَه اول دَفَع می شانه سر عَلَم به پا بداشته عشق

فیلم شعر خوانی محمد فارسی

درگذشت محمد فارسی

استاد محمد فارسی در خرداد ۱۴۰۵ در سن ۸۷ سالگی به علت کهولت سن و بیماری در رشت درگذشت. آخرین سال‌های عمرش را در خانه سالمندان سپری کرد. در آبان ۱۴۰۲ (پیش از فوت) مدیرکل کتابخانه‌های گیلان با او دیدار کرده و فارسی بخش‌هایی از اشعارش را خوانده بود. پس از درگذشت، خانه فرهنگ گیلان مراسم چهلم او را با حضور شاعران و پژوهشگران برگزار کرد.