فیلم سخنرانی عزت الله همایونفر درباره ایران و شاهنامه فردوسی

سخنرانی عزت الله همایونفر ادیب و سیاستمدار ایرانی در دهه 50 بود. در این سخنرانی ایشان درباره اینکه فردوسی دهقان و دهقان‌زاده بود؛ چطور چنین شاهکاری خلق کرد که در تاریخ و ادبیات ایران ماندگار و تاثیرگذار شد.

ویدئو سخنرانی عزت الله همایونفر ببینید:

مهم: چو ایران نباشد تن من مباد

اگر از مردم بخواهیم بیتی از فردوسی را برایمان بخوانند، احتمالاً خواهند گفت «چو ایران نباشد تن من مباد/ بدین بوم و بر زنده یک تن مباد/همه سر به سر تن به کشتن دهیم/ از آن به که کشور به دشمن دهیم». این دو بیت از مشهورترین ابیات منسوب به «شاهنامه» و «فردوسی» هستند؛ در واقع ماحصل تحریفی آگاهانه برای ایجاد شور ملی که اولین بار  در دهه ۱۳۲۰ زمانی که ایران در اشغال متفقین بود منتشر شد.

زنده‌یاد ابوالفضل خطیبی، شاهنامه‌شناس مطرح، این دو بیت را «بسیار باشگوه و استوار و پر از شور میهن‌پرستانه خوانده بود که به لحاظ ملی‌گرایی اهمیت بسیار دارد. او گفته بود: اگر این دو بیت را به همین ترتیب در نظر بگیریم، در هیچ‌کدام از نسخه‌ها و چاپ‌های شاهنامه، متقدم یا متأخر، معتبر یا نامعتبر وجود ندارد.

چنین نیست ‌که اول «چو ایران نباشد تن من مباد» بیاید، بعد «بدین بوم و بر زنده یک تن مباد» بعد هم «اگر سر به سر تن به کشتن دهیم». اما این چهار مصراع چگونه ساخته شده است؟ درباره مصرع‌ها که نگاه کنیم، می‌بینیم غیر از یک مصرع، سه مصرع دیگر سرودۀ فردوسی است و صاحب‌ذوقی از دو جای مختلف، مصرع‌هایی را از «شاهنامه» انتخاب کرده و به این شکل پشت‌سر هم گذاشته و بعد در سراسر ایران پخش شده است.

مصرع اول «چو ایران نباشد تن من مباد» سرودۀ فردوسی است منتها با کمی تغییر. این مصرع به صورتِ «نباشد به ایران تن من مباد» در داستان رستم و سهراب دیده می‌شود. مصرع دوم، یعنی «بدین بوم و بر زنده یک تن مباد» در هیچ جای شاهنامه نیست و سروده شخصی است که این بیت‌ها را به این شکل پشت سر هم قرار داده است.

منبع: ایسنا