تمدن مارلیک و مردمان آمارد

تمدن مارلیک و مردمان آمارد

تمدن مارلیک، یادگاری ارزشمند از عصر آهن در شمال ایران، متعلق به قوم باستانی آمارد است. گورستان به جا مانده از این تمدن که در کرانه سفیدرود واقع شده، آرامگاه فرمانروایان و شاهزادگانی بوده که در اواخر هزاره دوم و اوایل هزاره اول پیش از میلاد می‌زیسته‌اند.

کشف اشیاء نفیسی چون «جام مارلیک» از دل این تپه، نه تنها شکوه هنر و صنعت این دوران را به رخ می‌کشد؛ بلکه امروزه به‌عنوان نماد هویت قوم آمارد در گیلان شناخته می‌شود.

تپه مارلیک دقیقا کجاست؟

تپه مارلیک در کرانه خاوری سفیدرود و در دره سرسبز «گوهر رود» جای گرفته است. این محوطه باستانی در فاصله 15 کیلومتری شهر رودبار، در روستای نصفی از توابع بخش رحمت آباد و بلوکات استان گیلان واقع شده است.

این مکان که به «چراغعلی» نیز معروف است؛ در گورستان سنگی خود، 53 گور نامنظم کاوش شده را جای داده است که روی صخره‌های طبیعی و در میان تخته سنگ‌ها پراکنده شده‌اند.

شروع اکتشافات تپه مارلیک یا چراغعلی تپه

تپه مارلیک تا پیش از دهه 1340 خورشیدی، تمدنی ناشناخته بود و دامنه‌های البرز در دهه‌های 20 و 30 شمسی، صحنه چپاول قاچاقچیان بود. سرانجام در پاییز سال 1340، هیأتی باستان شناس به سرپرستی دکتر عزت الله نگهبان، کار کاوش علمی این منطقه را آغاز کردند.

این کاوش‌ها که از بی‌سابقه‌ترین اکتشافات جهان به شمار می‌روند، منجر به کشف 53 گور و انبوهی از اشیاء زرین، سیمین، مفرغی و سفالی شد و پرده از راز یک تمدن سه هزار و پانصد ساله نیز برداشت.

تصاویر گنج تپه مارلیک

از میان هزاران شیء کشف شده در مؤذنی تپه، آثار زیر از همه شاخص‌تر هستند:

جام طلایی مارلیک

معروف‌ترین اثر کشف شده از این تپه که از طلای ناب ساخته شده است. ارتفاع آن 18 سانتیمتر و نقش برجسته روی آن نیز به 2 سانتیمتر می‌رسد. نقش اصلی این جام «درخت زندگانی» استکه دو گاو بالدار در دو طرف آن در حال بالا رفتن از درخت نقش بسته‌اند و در کف آن نقش خورشید با پرتوهای منظم حک شده است.

جام طلایی افسانه زندگی

هیولای دو سر و غزال، دیگر جام زرین مارلیک که با نقوش اساطیری و داستان‌های کهن تزئین شده است. نمادی از هنر و باروهای مردم آن دوره است.

جام زرین عقاب

جامی طلایی با نقش برجسته عقاب که نشان دهنده جایگاه والای این پرنده در اساطیر و هنر مارلیک است.

ظروف سفالی گاو کوهان‌دار

تعدادی ظرف سفالی به شکل گاو کوهان‌دار که با گوشواره‌های طلایی تزئین شده‌اند و نشان از هنر سفالگری و اعتقادات این تمدن دارند.

امروزه آثار ارزشمند تمدن مارلیک در چندین موزه معتبر جهان نگهداری می‌شوند. موزه ملی ایران در تهران، مهمترین گنجینه این آثار را در خود جای داده و موزه رشت نیز به‌عنوان وطن اصلی این اشیا، میزبان نمایش دوره‌ای آنهاست.

همچنین شماری از این گنجینه‌ها، مانند جام زرین با نقش غزال، در موزه متروپولیتن نیویورک و موزه هنر مینیاپولیس آمریکا به نمایش در آمده است.