سنبل آبی بلای جان تالاب‌های گیلان

گیاه سنبل آبی

سنبل آبی با نام علمی Eichhornia crassipes، گیاه بومی آمازون است. این گیاه با ظاهری فریبنده، یکی از مرگبارترین تهدیدات برای تالاب انزلی و دیگر پهنه‌های آبی گیلان به شمار می‌زود و به همین دلیل با نام شیطان بنفش آب‌های جهان نیز شناخته می‌شود.

سنبل آبی گیاهی شناور با برگ‌های ضخیم، براق و تخم‌مرغی به پهنای 10 تا 20 سانتیمتر است. گل‌های زیبای بنفش، صورتی یا ارغوانی آن که در سنبله‌ای 8 تا 15 تایی می‌رویند، دیدنی هستند. اما ریشه‌های ارغوانی-سیاه و ساقه آن که تا یک متر رشد می‌کند، نشان از قدرت تهاجمی بالای آن دارد.

چرا به سنبل آبی گونه مهاجم خطرناک می‌گویند؟

سنبل آبی به دلایل زیر بلای جان تالاب‌ها و تبدیل به یک فاجعه زیست محیطی شده است:

• تکثیر انفجاری: در شرایط مساعد هر بوته در عرض دو هفته دو برابر می‌شود و هر کدام تا سه هزار دانه تولید می‌کنند که تا 27 سال زنده می‌مانند.
• خفه کردن اکوسیستم: با پوشاندن سطح آب، از نفوذ نور و تبادل اکسیژن جلوگیری کرده و باعث مرگ آبزیان می‌شوند. همچنین میزان تبخیر آب را تا 13 برابر افزایش می‌دهند.
• نابودی تنوع زیستی: با مصرف مواد مغذی، رشد گونه‌های بومی را متوقف کرده و به رسوب تبدیل شده و روند خشک شدن تالاب را تسریع می‌کند.
• خطری برای سلامتی: این گیاه می‌تواند فلزات سنگین را جذب کند و تجمع آن در آب، خطراتی مانند سرطان را افزایش می‌دهد.

این علف هرز با ظاهر فریبنده خود، در سال‌های اخیر توانسته وارد دریای خزر و تالاب‌های استان گیلان از جمله تالاب بین‌المللی انزلی، تالاب عینک رشت، مرداب‌ها، رودخانه‌های منتهی به مرداب صومعه سرا و حتی آب بندان شهرستان شفت شود.

تکثیر آن باعث مرگ تالاب‌ها و به خطر انداختن حیاط موجودات آبزی می‌شود و همین باعث شده تا در فهرست سیاه جهانی به‌عنوان یک گونه مهاجم خطرناک قرار گیرد.

چگونه با سنبل آبی مقابله کنیم؟

مبارزه با این گیاه آبی و کنترل آن، نیازمند رویکرد چند وجهی است:

• روش مکانیکی: جمع آوری گیاه به‌صورت دستی یا با قایق، ماشین آلات و تجهیزات تخصصی، که این روش‌ها به دلیل حساسیت تالاب انزلی، بر روش‌های شیمیایی ترجیح داده می‌شوند. پایش مستمر پس از پاکسازی نیز ضروری است؛ زیرا بذرها سال‌ها زنده می‌مانند.
• روش بیولوژیک: استفاده از دشمنان طبیعی مانند شپشک و رهاسازی گونه‌هایی که از این گیاه تغذیه می‌کنند. با وجود موفق بودن در برخی کشورها، اما اثرات زیست محیطی مخرب در پی خواهند داشت.
• روش شیمیایی: استفاده از علف‌کش‌ها و سموم کم خطر به‌صورت کنترل شده، که این روش نیز به دلیل آسیب به اکوسیستم، کاربرد محدودی دارد.

در کل حذف سنبل آبی، نیازمند برنامه‌ای بلندمدت و پرهزینه است. چرا که بذرهای مقاوم آن تا سال‌ها می‌توانند در محیط باقی بمانند و کوچک‌ترین بقایای آن، می‌تواند دوباره شروع به رشد گسترده کند.