دکتر آذر اندامی

دکتر آذر اندامی، متولد رشت، یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های تاریخ پزشکی و علوم آزمایشگاهی ایران است. او نه تنها در دوران شیوع بیماری وبا (التور) با تولید واکسن، جان هزاران نفر را نجات داد، بلکه با پشتکار علمی خود، نامش را برای همیشه بر پیکره‌ی منظومه‌ی شمسی جاودانه ساخت؛ تأثیری که فراتر از مرزهای ایران رفت.
گیله زن
انتشار: 2025/12/01
0
نظر
بروزرسانی: 2025/12/06
اشتراک گذاری
دکتر آذر اندامی
انتشار: 2025/12/01
0
نظر
بروزرسانی: 2025/12/06
فهرست مطالب

زندگی، تحصیل و خدمت دکتر آذر اندامی در یک نگاه

عکس کودکی و خانواده دکتر آذر اندامی
کودکی دکتر آذر اندامی

دکتر آذر اندامی در ۱۶ آذر ۱۳۰۵ در محله ساغریسازان رشت به دنیا آمد و در ۲۸ مرداد ۱۳۶۳ در تهران درگذشت. آذر اندامی در طول ۵۸ سال زندگی پربار خود، مسیر علمی شگفت‌انگیزی را طی کرد که از معلمی در رشت آغاز شد و به مقام یک دانشمند برجسته در انستیتو پاستور ایران رسید.

اندامی با وجود محدودیت‌های زمان خود، مسیر علمی را با جدیت دنبال کرد. او ابتدا در سال ۱۳۲۴ از دانشسرای رشت فارغ‌التحصیل شد و به کسوت معلمی درآمد. اما این پایان راه او نبود؛ وی همزمان با تدریس، در کنکور دانشگاه شرکت کرد و در سال ۱۳۳۱ در رشته پزشکی دانشگاه تهران پذیرفته شد.

او در سال ۱۳۳۷ دکترای پزشکی خود را دریافت کرد و بلافاصله دوره تخصصی زنان و زایمان را آغاز نمود. این سابقه متنوع در آموزش و پزشکی، او را به مدیری متخصص و آشنا با نیازهای بهداشت عمومی تبدیل کرد. نقطه عطف علمی او، تحصیلات تکمیلی در خارج از کشور بود: او با استفاده از بورس تحصیلی انستیتو پاستور، به پاریس رفت و در سال ۱۳۴۶ موفق به اخذ گواهی‌نامه تخصصی باکتریولوژی شد.

زندگی خانوادگی و مسئولیت‌های بزرگ

جوانی دکتر آذر اندامی
جوانی دکتر آذر اندامی

دو سال بعد از دریافت دانشنامه پزشکی، در سال ۱۳۳۹ با دکتر منصور خلعتبری، کارشناس پزشک قانونی، ازدواج کرد و از این پس پذیرای مسئولیت‌های بزرگ دیگری نیز شد. حاصل این پیوند استوار سه فرزند (دو دختر و یک پسر) است:

  • آذر میدخت: فارغ‌التحصیل دکترای ژئوفیزیک از فرانسه که در حال حاضر نویسنده و خبرنگار مجلات علمی این کشور است.
  • میترا: پرستار و متخصص اتاق عمل در پاریس
  • آرش: فرزند آخر او که تحصیل‌کرده رشته مهندسی معماری از پاریس است.

نقطه عطف علمی او، تحصیلات تکمیلی در خارج از کشور بود: او با استفاده از بورس تحصیلی انستیتو پاستور، به پاریس رفت و در سال ۱۳۴۶ موفق به اخذ گواهی‌نامه تخصصی باکتریولوژی شد.

دستاورد بزرگ دکتر اندامی در انستیتو پاستور (واکسن وبا)

با بازگشت به ایران، دکتر اندامی فعالیت خود را در انستیتو پاستور ایران متمرکز کرد و در نهایت به ریاست بخش واکسن‌سازی و تهیه واکسن‌های میکروبی رسید. مهم‌ترین افتخار و خدمت ماندگار او، مرتبط با مدیریت بحران شیوع بیماری وبای التور در دهه ۱۳۴۰ خورشیدی است.

در آن سال‌ها، شیوع این بیماری، فجایع بزرگی را در پی داشت و نیاز مبرم به واکسن احساس می‌شد. در اسناد مختلف اشاره شده است که دکتر اندامی با تلاش شبانه‌روزی و استفاده از دانش تخصصی خود، موفق به ساخت نوعی از واکسن وبای التور در انستیتو پاستور شد.

  • اثرگذاری: این واکسن نه تنها جان هزاران نفر از مردم ایران را نجات داد، بلکه به کشورهای همسایه نیز صادر شد و نام او را به عنوان یک نجات‌دهنده در حوزه بهداشت عمومی مطرح کرد.
  • تقدیر: به پاس این خدمات بزرگ علمی و انسانی، دکتر اندامی به معاونت بخش میکروب‌شناسی و سپس ریاست بخش وبا و دیفتری در انستیتو پاستور منصوب شد و نشان علمی دریافت کرد.

پست‌های مدیریتی و تخصص‌های دکتر آذر اندامی

دکتر آذر اندامی در آزمایشگاه میکروب شناسی

او علاوه بر نقش حیاتی خود در تولید واکسن، در پست‌های مدیریتی و تخصصی زیر نقش‌آفرین بود:

  • ریاست آزمایشگاه میکروب‌شناسی و تهیه واکسن‌های میکروبی (از سال ۱۳۴۰ در انستیتو پاستور)
  • رییس بخش واکسن‌سازی و تهیه واکسن‌های میکروبی (تا زمان بازنشستگی)
  • پزشک متخصص زنان و زایمان (پس از فارغ‌التحصیلی از پزشکی و گذراندن دوره تخصصی)
  • ریاست آزمایشگاه تشخیص طبی بیمارستان باهر تهران (پس از بازنشستگی در سال ۱۳۵۷)

او در سال ۱۳۵۳ موفق به دریافت دانشنامه تخصصی علوم آزمایشگاهی بالینی از دانشگاه تهران شد و مقالات علمی متعددی حاصل سفرهای پژوهشی او به کشورهای فرانسه و بلژیک، در مجلات معتبر به چاپ رسید.

نشان ماندگار دکتر اندامی بر سیاره زهره

هرچند دکتر اندامی سال‌ها در تهران فعالیت علمی داشت، اما هویت اولیه‌اش از رشت جدا نیست و یک خیابان و مدرسه در رشت به نام او نامگذاری شده است. اما مهم‌ترین و جهانی‌ترین نشانه ماندگاری او، فراتر از زمین است:

در سال ۱۹۹۲ میلادی (۱۳۷۱ خورشیدی)، اتحادیه بین‌المللی نجوم (IAU)، یکی از دهانه‌های برخوردی روی سیاره ناهید (زهره) را به پاس خدمات علمی و انسانی وی، به نام “اندامی” نامگذاری کرد. این نام‌گذاری، نه صرفاً یک تقدیر نمادین، بلکه یادآور نقش او به عنوان یک دانشمند ایرانی است که خدماتش مرزهای ملی را درنوردید و به رسمیت شناخته شد.

نامگذاری خیابان و تندیس در رشت

تندیس دکتر آذر اندامی در بلوار آذراندامی شهر رشت
تندیس دکتر آذر اندامی

بلوار آذر اندامی به پاس خدمات دکتر آذر اندامی در محله دیلمان گلسار رشت نامگذاری شد و همچنین تندیس ایشان در سال ۱۳۹۸ در ابتدای بلوار نصب شد.

دکتر آذر اندامی در ۵۸ سالگی به دلیل آمبولی ریه ناشی از تومور مغزی درگذشت. شناخت او، نه فقط آشنایی با یک پزشک و پژوهشگر، بلکه آشنایی با بخشی از روند تحول علمی و بهداشتی در ایران است؛ زنی که در عرصه علم و مبارزه با بیماری‌های مهلک، به نمادی از تلاش و نبوغ تبدیل شد.

اعطای «نشان علمی» به دکتر اندامی توسط مقامات دولتی، مهر تاییدی بر خدمات او در تولید واکسن حیاتی وبای التور و نجات جان هزاران نفر در دهه ۱۳۴۰ بود.
سوالات متداول
چرا دکتر اندامی که متخصص زنان بود، واکسن وبا ساخت؟

او برای پاسخ به بحران بزرگ وبای التور در دهه ۱۳۴۰، تخصص خود را به باکتریولوژی و واکسن‌سازی در انستیتو پاستور تغییر داد و واکسن حیاتی را تولید کرد.

دهانه "اندامی" روی سیاره زهره چه معنایی دارد؟

این نام‌گذاری بین‌المللی توسط اتحادیه نجوم (IAU) در سال ۱۹۹۲ صورت گرفت. این دهانه به نام او، به پاس خدمات علمی و انسانی و نجات جان مردم، جاودانه شد.

آیا دکتر اندامی پس از بازنشستگی هم کار کرد؟

بله. او پس از بازنشستگی از انستیتو پاستور در سال ۱۳۵۷، به عنوان رئیس آزمایشگاه تشخیص طبی بیمارستان باهر تهران به فعالیت خود ادامه داد.

نظرات شما

ثبت نظر
تصویر توضیحی

جدیدترین مقالات

مقالات مرتبط

مطالبی که شاید برایتان جالب باشد.