درخت سرخدار جنگلهای هیرکانی گیلان یکی از ارزشمندترین و قدیمیترین درختان جنگلی
جای تبلیغات شما اینجاست!
کلیک کن و نوشته خودتو در گیل تایم منتشر کن.
درخت سرخدار جنگلهای هیرکانی گیلان یکی از ارزشمندترین و قدیمیترین درختان جنگلی
مرال، این گوزن زیبا که زمانی در سراسر جنگلهای باستانی و ارزشمند
پروفایل شما بهروزرسانی شد.
اشتراک گذاری صفحه
فیل ماهی بلوگا، غول ماهی زیبای خزری
فیل ماهی بلوگا با نام علمی (Huso huso) یکی از شگفتانگیزترین موجودات دریای خزر و بزرگترین ماهی این پهنه آبی است. این ماهی عظیمالجثه که قدمت وجودش به میلیونها سال قبل بازمیگردد، از شاخصترین نمادهای حیات وحش دریای خزر و بهویژه استان گیلان شناخته میشود.
ویژگیهای ظاهری و زیستی
بلوگا از خانواده تاسماهیان است و ظاهر طولانی و کشیدهای دارد. پوزه پهن، چهار سبیلک زیر دهان و بدنی زرهمانند، ظاهر این ماهی را بسیار خاص کرده است. بلوگا میتواند به طولی بیش از ۵ تا ۶ متر و وزنی تا حدود یک تُن برسد و به همین دلیل لقب «فیل ماهی» به آن دادهاند.
این ماهی عمر بسیار طولانی دارد و در طبیعت حتی ممکن است، تا صد سال زندگی کند. بلوگا از آن دسته ماهیهایی است که برای تخمریزی از دریای خزر وارد رودخانهها میشود. این رفتار مهاجرتی باعث میشود که کیفیت رودخانههای ورودی به دریا نقش حیاتی در بقای این گونه داشته باشد. بلوگا بسیار دیر بالغ میشود و گاهی ۱۵ تا 20 سال طول میکشد تا آماده تخمریزی شود، و همین موضوع سرعت بازسازی جمعیت آن را بسیار آهسته میکند.
فیل ماهی بلوگا جزو ماهیان شکارچی است، در راس هرم غذایی دریای خزر قرار دارد و از چند ماهگی به شکار میپردازد. در سن پایین از کفزیان مثل سختپوستان، کرمها، نرمتنان و لارو حشرات تغذیه میکنند. اما ماهیان بالغ به طور فعال به شکار سایر گونهها مانند کیلکا، سیاه کولی، کپور، سوف، ماهی سیم، ماش ماهی، ماهی کلمه و سایر ماهیان کوچکتر میپردازد.
نخستین گزارشها از حضور و صید فیل ماهی در گیلان
سواحل گیلان از دیرباز یکی از مهمترین نقاط تاریخی صید فیل ماهی بلوگا در ایران بوده است. از دوران گذشته، ماهیگیران گیلانی در مناطقی مانند کیاشهر، بندرانزلی و آستارا به صید ماهیان خاویاری از جمله فیل ماهی میپرداختند.
طبق اسناد علمی و گزارشهای رسمی شیلات، از دههها پیش صید بلوگا در گیلان مستند گردیده و فیل ماهی یکی از گونههای اصلی بهرهبرداری شده در این منطقه به شمار میرود.
هرچند در سالهای اخیر صید آن بسیار کاهش یافته، اما هنوز گزارشهایی از صید تکنمونههای بزرگ در گیلان منتشر میشود. این موارد بیشتر ناشی از گرفتار شدن اتفاقی ماهی در تورها است و نه صید هدفمند، زیرا صید تجاری این ماهی سالهاست که ممنوع شده است.
ارزش خاویار فیل ماهی بلوگا
این ماهی نهتنها به دلیل قدمت و کمیاب بودنش، بلکه به خاطر تولید خاویار بلوگا، که یکی از ارزشمندترین محصول تجاری دریای خزر و محیط زیست است، در سراسر جهان شهرت دارد. این خاویار به دلیل ویژگیهای منحصر به فردش گرانبهاترین نوع خاویار در جهان محسوب میشود.
خاویار فیل ماهی بلوگا از نظر کیفیتی در بالاترین سطح قرار دارد و دانههای درشت آن، دارای بزرگترین اندازه در میان خاویارها هستند. پوسته این خاویار بسیار نازک و لطیف است و به نرمی در دهان میترکد. اما تولید این محصول به دلیل دیر بالغ شدن ماهی ماده و خطر انقراض گونه، بسیار دشوار و پرهزینه است.
فیل ماهی بلوگا در معرض خطر انقراض
این ماهی با وجود جایگاه ویژهای که در طبیعت، فرهنگ و زندگی معیشتی مردم ساحلنشین دارد، امروز متأسفانه در وضعیت در معرض خطر جدی قرار گرفته و حفاظت از آن بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
چرا فیل ماهی در معرض خطر جدی قرار دارد؟
دلایل متعددی برای کاهش جمعیت فیل ماهی بلوگا، بهعنوان یکی از ارزشمندترین ماهیهای جهان، وجود دارد که مهمترین آنها عبارتاند از:
۱. صید بیرویه و قاچاق خاویار
تقاضای جهانی برای خاویار بلوگا در دهههای گذشته، باعث شد این گونه بیش از توان طبیعت بهرهبرداری شود. صید غیرقانونی، بهویژه شکار مادههای بالغ حامل خاویار، ضربه بزرگی به جمعیت این ماهی وارد کرد.
۲. تخریب زیستگاه تخمریزی
بلوگا برای تخمریزی به رودخانهها وابسته است. سدسازی، آلودگی رودخانهها، تغییر مسیر آب و تخریب بسترهای تخمریزی، دسترسی این ماهی به زیستگاههای طبیعیاش را محدود کرده است.
۳. آلودگی دریای خزر
ورود پسابهای صنعتی و کشاورزی به خزر، سلامت تخمها و لاروهای فیلماهی را تهدید میکند و درصد زنده ماندن نسل بعد را کاهش میدهد.
۴. ویژگیهای زیستی محدودکننده
دیر بالغ شدن و فاصله زیاد بین دورههای تخمریزی این ماهی باعث میشود که حتی اگر فشار صید کم شود، بازسازی جمعیت بسیار کند انجام گیرد.
۵. کاهش تنوع ژنتیکی
مطالعات نشان میدهد که تکثیر مصنوعی این گونه در برخی مراکز، باعث کاهش تنوع ژنتیکی در جمعیتهای پرورشی شده است. اگر این ماهیان وارد چرخه طبیعت شوند، میتواند توان بقا و سازگاری نسلهای بعدی را کاهش بدهند.
اهمیت فیل ماهی برای گیلان
وجود فیل ماهی در دریای خزر بخش مهمی از هویت طبیعی محیطزیستی گیلان است. این گونه نه تنها ارزش اقتصادی و فرهنگی دارد، بلکه یکی از مهمترین نشانههای سلامت اکوسیستم دریاست. حفظ این ماهی میتواند به توسعه گردشگری و ایجاد چرخه اقتصادی محیطزیستی گیلان کمک کند؛ موضوعی که این روزها اهمیت زیادی برای استان پیدا کرده است.
گردشگران بسیاری دوست دارند درباره گونههای خاص خزر بدانند، و معرفی فیلماهی بهعنوان یکی از نمادهای در معرض خطر گیلان، توجه زیادی را به اهمیت حفاظت از طبیعت استان جلب میکند.
اقدامات حفاظتی
این ماهی در سالهای اخیر در فهرست در معرض انقراض اتحادیه بینالمللی حفاظت از محیط زیست (IUCN) قرار دارد و خرید و فروش آن در کشورهای بسیاری منع میشود. در سالهای اخیر، شیلات ایران نیز برنامههای گستردهای برای احیای فیلماهی آغاز کرده است. از جمله:
این تلاشها اگر به شکل مستمر ادامه یابند، میتوانند در آینده امید تازهای برای بازگشت این غول زیبا خزری به دریا ایجاد کنند.
جمع بندی
فیل ماهی یا بلوگا یکی از ارزشمندترین و کمیابترین گونههای دریای خزر است. این ماهی بزرگ و شگفتانگیز که بخش مهمی از تاریخ و هویت ساحلنشینان گیلان بوده، امروز در وضعیت در معرض خطر جدی قرار دارد. اگر حفاظت از رودخانهها، مبارزه با صید غیرقانونی و مدیریت درست زیستگاهها ادامه پیدا کند، شاید دوباره شاهد بازگشت نسل قدرتمند این ماهی به آبهای خزر باشیم.
منابع علمی